Τα λάθη που έγιναν κατά την Αναστήλωση του Λέοντα

Το 1936 οι ανασκαφές στην Αμφίπολη ήταν ήδη σε εξέλιξη. Εκπρόσωποι της Αμερικανικής Σχολής αρχαιολογικών μελετών, έπρεπε να συνεργαστούν με τους Γάλλους συναδέλφους τους, που εργάζονταν ήδη στην περιοχή, για την ανακάλυψη και άλλων κομματιών του γλυπτού. Την τελική ανασυναρμολόγηση του Λέοντα ανέλαβε ο Έλληνας γλύπτης Ανδρέας Παναγιωτάκης, ο οποίος για την εξυπηρέτηση των εργασιών, κατασκεύασε αρχικά ένα ακριβές γύψινο αντίγραφο σε πραγματικό μέγεθος. Η ομάδα του Παναγιωτάκη είχε στη διάθεσή της μόνο εννέα συνεχόμενα κομμάτια του γλυπτού. Έτσι, αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν τσιμέντο για να συμπληρώσουν όσα έλειπαν. Κατά την ανασυναρμολόγηση έγιναν τρία λάθη. Οι τεχνίτες δεν κατάλαβαν ότι έλειπε μια στενή λωρίδα από το λαιμό του λιονταριού, με αποτέλεσμα η ένωση του κεφαλιού με το λαιμό να είναι λίγο «χοντροκομμένη». Το δεύτερο λάθος ήταν ότι συμπέραναν πως τα μάτια του λιονταριού ήταν μαρμάρινα και τα «γέμισαν» με τσιμέντο, ενώ το αρχικό γλυπτό είχε μέταλλο ή πέτρα άλλου χρώματος. Το σημαντικότερο «λάθος» της ανακατασκευής είναι η τοποθέτηση του λιονταριού στο σημείο όπου είχε βρεθεί αρχικά ένα κομμάτι της βάσης του. Οι αρχαιολόγοι σήμερα πιστεύουν ότι ο Λέων της Αμφίπολης κατά την αρχαιότητα, ήταν τοποθετημένος στην κορυφή του λόφου Καστά.

Η προτομή Κόρης από το Μουσείο Αμφίπολης που φιλοξενήθηκε στο Μουσείο του Λούβρου

Η προτομή Κόρης (β' μισό 4ου αι. π.Χ.) από το Αρχαιολογικό Μουσείο Αμφίπολης, χρησιμοποιήθηκε σε αφίσα για την έκθεση "Αρχαία Μακεδονία: Στο Βασίλειο του Μεγάλου Αλέξανδρου" που φιλοξενήθηκε στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι, τον Οκτώβριο του 2011. Η συγκεκριμένη έκθεση και οι ανακαλύψεις στον Τύμβο Κάστα τα επόμενα χρόνια, αύξησαν την επισκεψιμότητα Γάλλων επισκεπτών στην Αμφίπολη.

Η Αναλογια του Τύμβους Καστά με την Αλεξάνδρεια

Ένα ακόμη συγκλονιστικό στοιχείο ήρθε στο φως με την ανασκαφή της Αμφίπολης που «συνδέει» τον τύμβο Καστά με την πόλη της Αλεξάνδρειας, μέσω μιας εντυπωσιακής συμμετρίας.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού, ο Λέων της Αμφίπολης στην κορυφή του τύμβου έφτανε μαζί με τη βάση τα 15,84 μέτρα, ενώ η διάμετρος του τύμβου φαίνεται να είναι σε άμεση αρμονία με το Λιοντάρι, καθώς είναι το ύψος του ακριβώς επί δέκα, δηλαδή 158,40 μέτρα.

Επιπλέον, σύμφωνα με πληροφορίες η διάμετρος των τειχών της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου, που έφτιαξε ο αρχιτέκτονας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Δεινοκράτης, είναι 15.840 μέτρα. Όπως προκύπτει από τα παραπάνω στοιχεία, ο τύμβος του λόφου Καστά είναι μια μικρογραφία της αγαπημένης πόλης του Μακεδόνα βασιλιά σε κλίμακα 1/100.

Η Αμφίπολη Στους Ελληνιστικούς Χρόνους

Στην Ελληνιστική εποχή, που αρχίζει με το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου (323π.Χ.) και τελειώνει με την υποταγή της Μακεδονίας στους Ρωμαίους (168π.Χ), η Αμφίπολη παραμένει ακμαία πόλη. Πολλοί εταίροι του Μεγάλου Αλεξάνδρου επιστρέφουν εδώ μετά το τέλος της εκστρατείας στην Ασία. Νέα κτίρια χτίζονται και άλλα επισκευάζονται. Ο νέος μεγάλος ναός της Ταυροπόλου Αρτέμιδας, που είχε αρχίσει να κτίζει ο Μέγας Αλέξανδρος μετά το τέλος της εκστρατείας του στην Ασία, δεν βρέθηκε αλλά οι ανασκαφές έχουν αποκαλύψει άλλα σημαντικά κτίρια μέσα στην πόλη.

Παγκόσμια Ημέρα Αρχαιολογίας: Πολλαπλά ευρήματα από τις αρχαιολογικές ανασκαφές για τον ΤΑΡ

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αρχαιολογίας (20 Οκτωβρίου 2018), οΔιαδριατικός Αγωγός Φυσικού Αερίου (TAP AG) ανατρέχει στο σύνολο του σημαντικού αρχαιολογικού έργου που έχει παραχθεί στη χώρα στο πλαίσιο των εργασιών κατασκευής του. Εργασίες που πραγματοποιούνται κατά μήκος της όδευσης του αγωγού στη Βόρεια Ελλάδα, από τους Κήπους του Έβρου έως την Ιεροπηγή της Καστοριάς, και περιλαμβάνουν 400 και πλέον σωστικές ανασκαφές και δοκιμαστικές τομές από τις οποίες έχουν προκύψει μέχρι σήμερα πολλαπλά ευρήματα.

Ο ΤΑΡ υποστηρίζει και συμβάλλει στο αρχαιολογικό έργο στην Ελλάδα, το οποίο έχουν φέρει εις πέρας περισσότεροι από 650 ειδικοί στην αρχαιολογική έρευνα (αρχαιολόγοι, τοπογράφοι, σχεδιαστές, κλπ.) και εργάτες που απασχολήθηκαν στο Έργο, υπό την επίβλεψη των κατά τόπους Εφορειών Αρχαιοτήτων και σε στενή συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού.

Αρχαιολογικά ευρήματα που καλύπτουν 7.000 και πλέον χρόνια ιστορίας

Περισσότερα από 7.000 χρόνια μεσολαβούν από τα παλαιότερα ως τα νεότερα αρχαιολογικά ευρήματα που έχουν έρθει στο φως χάρη στις ανασκαφές για τον ΤΑΡ. Στα πρωιμότερα ευρήματα συγκαταλέγονται οικιστικά κατάλοιπα που ανάγονται στην 6η-5η χιλιετία π.Χ. και βρέθηκαν στον Αντίγονο Φλώρινας· θραύσματα κεραμικής της νεολιθικής περιόδου (5.300-3.200 π.Χ., περίπου) από τη Μεσορράχη Σερρών·κατάλοιπα οικισμού της πρώιμης εποχής του χαλκού (3.200-2.000 π.Χ.) στα Άβδηρα της Ξάνθης· και νεκροταφείο της ίδιας περιόδου στον Περδίκκα Κοζάνης. Το τελευταίο μάλιστα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα ως ένα από τα πρωιμότερα που έχουν ανασκαφεί στον ελλαδικό χώρο.

Τα υστερότερα ευρήματα, από την άλλη, είναι μεταβυζαντινά, όπως τα υδραγωγεία που ανασκάφηκαν στους Δήμους Τοπείρου και Αβδήρων Ξάνθης και το τμήμα ναού στην Ποριά Καστοριάς. Ακόμη πιο πρόσφατο, είναι το ασημένιο σέρβικο νόμισμα του 19ου αι. που βρέθηκε σε νεκροταφείο στους Πύργους Κοζάνης.

Καινοτόμες μέθοδοι κατασκευής για την προστασία της πολιτισμικής κληρονομιάς

Τηρώντας απόλυτα τη δέσμευσή μας για διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και προστασία των ευαίσθητων μνημείων, για την κατασκευή του αγωγού ΤΑΡ χρησιμοποιήθηκαν καινοτόμες και μη παρεμβατικές μέθοδοι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το βυζαντινό διατείχισμα της Αναστασιούπολης, στην περιοχή Αμαξάδες του Δήμου Ιάσμου στη Ροδόπη. Πρόκειται για κατασκευή 2,4 χλμ. που ανάγεται στην Ιουστινιάνεια περίοδο και συνδυάζει το ρόλο του υδραγωγείου και της προστατευτικής οχύρωσης. Σύμφωνα με δέσμευση της Μελέτης Περιβαλλοντικών και Κοινωνικών Επιπτώσεων (ΜΠΚΕ) του ΤΑΡ να μείνει το μνημείο ανεπηρέαστο, η κατασκευή του αγωγού στο σημείο πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της υπόγειας διέλευσης (boring), δηλαδή χωρίς να ανοιχθεί τάφρος.

Μεγάλη ποικιλία ευρημάτων και νέες πληροφορίες για γνωστές ή μη αρχαιολογικές θέσεις

Σύμφωνα με τις τοπικές Εφορείες Αρχαιοτήτων που συνεργάστηκαν με τον ΤΑΡ, οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν για την κατασκευή του έργου εμπλούτισαν την αρχαιολογική τοπογραφία και την επιστημονική γνώση. Ταυτόχρονα, οι πολλές άγνωστες μέχρι σήμερα αρχαιολογικές θέσεις που ήρθαν στο φως, διευρύνουν ακόμη περισσότερο τις προοπτικές για την έρευνα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα πλούσια σε κτερίσματα ρωμαϊκά νεκροταφεία στις θέσεις «Θεοδόσια» και «Ίσωμα» του Κιλκίς, αλλά και η τρίκλιτη βασιλική στον Πόταμο του Έβρου που χρονολογείται στους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους. Στη συγκεκριμένη μάλιστα περίπτωση, ο ΤΑΡ πρόκειται να χρηματοδοτήσει τις εργασίες αναστήλωσης και μερικής ανάδειξης του μνημείου.

Γενικότερα, στους λογής θησαυρούς της πολιτισμικής μας κληρονομιάς που ανέσκαψε η αρχαιολογική σκαπάνη περιλαμβάνονται πολυάριθμα ευρήματα –κινητά και ακίνητα– τα οποία μαρτυρούν ανθρώπινη παρουσία στη Βόρεια Ελλάδα από τα προϊστορικά χρόνια:

νεκροταφεία και μεμονωμένοι τάφοι με ή χωρίς κτερίσματα

εργαστηριακές εγκαταστάσεις και κατασκευές (κλίβανοι, κατάλοιπα μεταλλουργικής δραστηριότητας, εργαλεία υφαντικής, κλπ.)

οικιστικά κατάλοιπα (απορριμματικοί λάκκοι, τείχη, φρούρια, ναοί, υδραγωγεία)

και άλλα σποραδικά ευρήματα, όπως αγγεία, νομίσματα κ.λπ.

Τα παραπάνω ευρήματα αναμένεται να καταγραφούν, να συντηρηθούν και να εκτεθούν, ώστε να διηγηθούν τη μακραίωνη ιστορία του τόπου όπου βρέθηκαν.
Το πλαίσιο υλοποίησης του σχετικού με τον ΤΑΡ 

αρχαιολογικού έργου
Το αρχαιολογικό έργο στις περιοχές της Βόρειας Ελλάδας (Θράκη, Ανατολική Μακεδονία, Κεντρική Μακεδονία,Δυτική Μακεδονία) που διατρέχει ο αγωγός ΤΑΡ, πραγματοποιήθηκε βάσει:

των σχετικών Μνημονίων Συναντίληψης και Συνεργασίας που έχουν υπογραφεί με το αρμόδιο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, και με τις Εφορείες Αρχαιοτήτων όλων των περιφερειακών ενοτήτων από τις οποίες διέρχεται ο αγωγός.

των σχεδίων διαχείρισης πολιτιστικής κληρονομιάς που έχει αναπτύξει και εφαρμόζει ο ΤΑΡ για να εξασφαλίσει την προστασία και διατήρηση των αρχαιολογικών ευρημάτων και χώρων, όπου αυτό ήταν δυνατόν, κατά μήκος της όδευσής του.

Για την υλοποίηση του έργου, ο ΤΑΡ συνεργάστηκε με 13 Εφορείες Αρχαιοτήτων κατά μήκος της όδευσης του αγωγού –που ταυτίζονται με τις αντίστοιχες Περιφερειακές Ενότητες– στις οποίες πραγματοποιήθηκαν συνολικά περισσότερες από 400 δοκιμαστικές τομές και σωστικές ανασκαφές.
Ως Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (ΕΚΕ-PCI) της ΕΕ, και κατόπιν της πρόσκλησης υποβολής προτάσεων στο δεύτερο Μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» (Connecting Europe Facility – CEF) για την Ενέργεια, τον Φεβρουάριο του 2017 χορηγήθηκε στον ΤΑΡ κονδύλι ύψους €14.018.347. Το ποσό αυτό χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση επιπλέον αρχαιολογικών δοκιμαστικών τομών και σωστικών ανασκαφών κατά μήκος του 2ου και 3ου τμήματος του αγωγού στην Ελλάδα (από την Καβάλα έως την Καστοριά), συνολικού μήκους 360 χλμ.