Η Σφίγγα της Αμφίπολης αποκτά ξανά πρόσωπο

Η προτεινόμενη προς επιστροφή κεφαλή ανήκει στη δεξιά Σφίγγα.

Η επιστροφή της μαρμάρινης κεφαλής της ανατολικής Σφίγγας στην αρχική θέση της περιλαμβάνεται, σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», στις προτάσεις της αρχιτεκτονικής μελέτης για την αποκατάσταση του ταφικού συγκροτήματος και του περιβόλου στον Τύμβο της Αμφίπολης, που θα υποβληθεί στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο την επόμενη Τρίτη 17 Δεκεμβρίου. Η μαρμάρινη κεφαλή εκτίθεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αμφίπολης. Η αρχιτεκτονική μελέτη που εκπόνησε η διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του ΥΠΠΟΑ έχει άμεσο στόχο τη στερέωση και αποκατάσταση του μνημείου και ακολούθως την ανάδειξή του με τη δυνατότητα επίσκεψης για μικρές ομάδες κοινού. Στη μελέτη θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση του Τύμβου Καστά, η παθολογία του μνημείου και θα αποτυπωθούν με σαφήνεια οι κατευθύνσεις που θα πρέπει να πάρουν οι επόμενες μελέτες ανάδειξής του. 

Οπως σημείωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σε πρόσφατη επίσκεψή της στο μνημείο, σε εξέλιξη βρίσκεται η μεταφορά των διάσπαρτων λίθων του περιβόλου στον Τύμβο Καστά, από τον χώρο του Λέοντος και του Μουσείου της Αμφίπολης, οι οποίοι υπολογίζονται σε αρκετές εκατοντάδες. Κεντρική ιδέα της αρχιτεκτονικής μελέτης είναι η διατήρηση του μνημείου στην υφιστάμενη κατάσταση και η αποφυγή παρεμβάσεων που θα διατάρασσαν την αυθεντικότητά του.

Η μελέτη που θα υποβληθεί στο ΚΑΣ είναι στην ουσία η πρώτη παρέμβαση αποκατάστασης του μνημείου και μέρους του περιβόλου του, καθώς οι προηγούμενες παρεμβάσεις ήταν κυρίως σωστικές και συντήρησης των ευρημάτων. Είναι γεγονός ότι το ενδιαφέρον της κ. Μενδώνη για την Αμφίπολη είναι έντονο, καθώς από την ημέρα που ανέλαβε τα καθήκοντά της μέχρι σήμερα έχουν γίνει τουλάχιστον δύο συσκέψεις στον αρχαιολογικό χώρο παρουσία της ιδίας, του γενικού γραμματέα Πολιτισμού και στελεχών των αρμόδιων διευθύνσεων του υπουργείου.

Μάλιστα, η πρώτη ευρεία σύσκεψη πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο, με την παρουσία του περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, υπουργών και υφυπουργών της κυβέρνησης. Η συνολική αποκατάσταση του μνημείου, που θα σημαίνει την περαιτέρω διαμόρφωση του Τύμβου και την ελαχιστοποίηση των εσωτερικών υποστυλωμάτων και ενισχύσεων, θα είναι αντικείμενο επόμενων προγραμμάτων.

Πηγή:kathimerini.gr

Οι Σφίγγες του Τύμβου Καστά

Στον πρώτο χώρο του τύμβου Καστά, κλίμακα με 16 σκαλοπάτια οδηγεί από το ύψος του περιβόλου στο πρώτο διαφραγματικό τοίχο που έχει στο υπέρθυρο του δύο ολόγλυφες ακέφαλες Σφίγγες από θασίτικο μάρμαρο των οποίων λείπουν τα ένθετα κεφάλια και φτερά. Τμήματα των μαρμάρινων φτερών καθώς και ακέραιη η κεφαλή της ανατολικής Σφίγγας βρέθηκαν εσωτερικά. Ολόκληρη η πρόσοψη του ταφικού μνημείου αποτελεί μια εξαιρετικά πρωτότυπη σύνθεση για την αντίστοιχη αρχιτεκτονική του τύπου του μακεδονικού τάφου του τελευταίου τετάρτου του 4ου π.Χ. αι. με διάκοσμο που μιμείται τον ευρύτερο μαρμάρινο περίβολο.

Σε εξέλιξη οι αρχαιολογικές εργασίες στην Αμφίπολη - Έκθεση της κεφαλής Σφίγγας στο Αρχαιολογικό Μουσείο

Προετοιμάζεται η έκθεση της κεφαλής Σφίγγας στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αμφίπολης - Συνεχίζονται οι αρχαιολογικές εργασίες υψηλής εξειδίκευσης, όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισμού

Τον Αύγουστο αναμένεται να έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες για τα νέα υποστυλώματα στον Τύμβο Καστά στην Αμφίπολη, ανακοίνωσε η Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού, μόλις δύο ημέρες πριν από τις εκλογές. Εργασίες υψηλής εξειδίκευσης για την ανάδειξη του διάκοσμου του αρχαίου οικοδομήματος βρίσκονται σε εξέλιξη, ενώ προ των πυλών βρίσκεται νέο πρόγραμμα συντήρησης. 

Παράλληλα, προετοιμάζεται η έκθεση της κεφαλής Σφίγγας στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αμφίπολης.

Αναλυτικά, το δελτίο τύπου του υπουργείου Πολιτισμού: 

Το έργο στο Ταφικό Μνημείο του Τύμβου Καστά στην Αμφίπολη εξελίσσεται σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα του συγχρηματοδοτούμενου προγράμματος με ευθύνη της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του ΥΠΠΟΑ. Στα μέσα Μαΐου ξεκίνησε μια εργασία υψηλής εξειδίκευσης: η αντικατάσταση της προσωρινής στερεωτικής διάταξης-υποστύλωσης του μνημείου με νέα. Η νέα διάταξη, προϊόν ειδικού σχεδιασμού, εξασφαλίζει πλήρως με ισχυρότερα και αραιότερα υποστυλώματα το μνημείο και παρέχει τη δυνατότητα ευχερούς εκτέλεσης των απαιτουμένων εργασιών στερέωσης και συντήρησής του. Οι εν λόγω εργασίες έχουν καλύψει ήδη τους τρεις από τους τέσσερις χώρους του μνημείου και εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθούν στις αρχές Αυγούστου. Εν τούτοις, είναι ήδη αναγνώσιμη η αρχιτεκτονική, το μέγεθος, η κλίμακα, ο γλυπτός και γραπτός διάκοσμος του λαμπρού αυτού αρχαίου οικοδομήματος. 

Το πρόγραμμα συντήρησης των κονιαμάτων και των λίθων του μνημείου, τόσο των ισταμένων όσο των φυλασσόμενων στο Μουσείο Αμφίπολης, θα εκκινήσει στο αμέσως επόμενο διάστημα από τη Διεύθυνση Συντήρησης του ΥΠΠΟΑ. 

Προκειμένου να καλυφθούν οι επιστημονικές απαιτήσεις του έργου, είναι σε εξέλιξη οι αναλύσεις και οι έλεγχοι αντοχής των αρχαίων δομικών υλικών από την Διεύθυνση Έρευνας και Τεχνικής Υποστήριξης Μελετών και έργων Αναστήλωσης του ΥΠΠΟΑ μετά την επιλογή δειγμάτων λίθου από το μνημείο. Παράλληλα, προγραμματίζονται από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης οι γεωτρητικές δειγματοληψίες γύρω από το μνημείο για τη συμπλήρωση των γεωστατικών μελετών. 

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Σερρών έχει προγραμματίσει κατά τον μήνα Αύγουστο την διενέργεια αρχαιολογικών διερευνητικών-διαπιστωτικών τομών προς υποστήριξη των αναστηλωτικών εργασιών.

Προκειμένου να δοθεί η ευκαιρία στους επισκέπτες να παρατηρήσουν και να θαυμάσουν από κοντά ένα εμβληματικό στοιχείο της εισόδου του ταφικού μνημείου του Τύμβου Καστά, ολοκληρώθηκε στο εργαστήριο του Μουσείου Αμφίπολης ο καθαρισμός επιφανειών της κεφαλής Σφίγγας και η προετοιμασία για την προσωρινή έκθεση του γλυπτού στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αμφίπολης. 

Για πολλοστή φορά το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού σημειώνει ότι μετά την ανασκαφή του μνημείου, η αποκατάσταση, συντήρηση και ανάδειξη του ετέθη σε διεπιστημονική βάση. Εκπονήθηκαν οι απαραίτητες μελέτες σύμφωνα με τις αρχές αποκατάστασης των μνημείων και εν συνεχεία ετέθη σε προτεραιότητα η εκτέλεση ενός σύνθετου έργου υψηλής εξειδίκευσης, ιδιαίτερων τεχνικών απαιτήσεων και υψηλού προϋπολογισμού.

Σφίγγες και Καρυάτιδες με χρώμα

Με τη μελέτη συντήρησης των αρχιτεκτονικών μελών, του γλυπτικού διακόσμου και της θύρας του ταφικού μνημείου του Τύμβου Καστά, που πήρε ομόφωνα το «πράσινο φως» από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, ολοκληρώνονται οι μελέτες συντήρησης στην Αμφίπολη. Είναι η τελευταία από μια σειρά μελετών που έχουν ήδη προχωρήσει και μετατρέπουν, αργά αλλά μεθοδικά και επιστημονικά, το εύρημα σε επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο. Εχουν προηγηθεί οι μελέτες συντήρησης των δαπέδων (18.9.2015), των επιχρισμάτων, των τοιχογραφιών (12.10.2015) και του θριγκού της τρίτης αίθουσας (12.10.2015).
Η συγκεκριμένη ήρθε τελευταία προς έγκριση στο ΚΑΣ, καθώς χρειάστηκε περισσότερος χρόνος για την ολοκλήρωσή της αφού ήταν απαραίτητες οι αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν από ερευνητικά κέντρα που εξέτασαν δείγματα μαρμάρου, προχώρησαν σε αναλύσεις υλικών συμπλήρωσης και χρωστικών σε επιλεγμένα σημεία της ζωγραφικής του ταφικού μνημείου κ.ά.

Καρυάτιδα με ίχνη χρώματος
Θυμίζουμε ότι το μνημείο αποτελείται από τέσσερις χώρους μαζί με τον προθάλαμο με τη σκάλα, τον πρώτο θολωτό θάλαμο με τις Σφίγγες και στο βάθος τις Καρυάτιδες πάνω σε πεσσούς, τον δεύτερο θάλαμο με το ψηφιδωτό δάπεδο που απεικονίζει την αρπαγή της Περσεφόνης και τον τρίτο θάλαμο με τον κιβωτιόσχημο τάφο. Οπως εξήγησε η εισηγήτρια της μελέτης, Μαρία Αργυροπούλου στις ακέφαλες Σφίγγες και στις Καρυάτιδες βρέθηκαν ίχνη χρωμάτων όπως και σε άλλα σημεία του μνημείου. Στις Σφίγγες που βρίσκονται σε αντικριστή θέση με τα κεφάλια στραμμένα σε διαφορετικά σημεία, βρέθηκαν ίχνη κόκκινου χρώματος στο πίσω νύχι της ανατολικής Σφίγγας και στα μαλλιά της κεφαλής που βρέθηκε κατά την αρχαιολογική ανασκαφή πεταμένη στον τρίτο θάλαμο, στο εσωτερικό του τάφου.
Στις Καρυάτιδες που σώζονται σε πολύ καλή κατάσταση, βρίσκονται σε βάσεις και αποτελούσαν δομικό αλλά και διακοσμητικό στοιχείο του μνημείου, ανακαλύφθηκαν ίχνη χρώματος στους πόλους, στα μαλλιά και στα σανδάλια τους, ενώ μπλε και κόκκινο χρώμα ανιχνεύτηκε στη μαρμάρινη πλάκα με το γλυπτό διάκοσμο. Το μνημείο έχει δεχθεί συγκολλήσεις και συμπληρώσεις με κονιάματα που δεν μπορούν να οριστούν χρονικά, ενώ οι φθορές στα αρχιτεκτονικά μέλη αφορούν χωμάτινες επικαθίσεις, αποσάθρωση, προγενέστερες επεμβάσεις, επιφανειακές και μεγάλου εύρους ρωγμές, οξυδώσεις χαλκού και σιδήρου κ.ά.
Κατά τη συντήρηση, που θα ολοκληρωθεί το επόμενο διάστημα, θα πραγματοποιηθούν καθαρισμοί χωμάτινων επικαθήσεων, στερεώσεις μαρμάρινων επιφανειών, απομάκρυνση χρωματισμών από τα προϊόντα οξείδωσης του σιδήρου, απομάκρυνση των προϊόντων διάβρωσης του χαλκού και προστασία του μετάλλου, συγκόλληση θραυσμάτων, συμπληρώσεις χαμένων μαρμάρινων τμημάτων κ.ά. «Το μνημείο είναι εξαιρετικό και πολύ σημαντικό. Το υπουργείο Πολιτισμού προσπαθεί να το αντιμετωπίσει με τον καλύτερο τρόπο ώστε να αποδοθεί στο κοινό για επίσκεψη» είπε από την πλευρά της η Μαρία Ανδρεδάκη Βλαζάκη, γενική γραμματέας του ΥΠΠΟ και προεδρεύουσα του ΚΑΣ.
Οπως ειπώθηκε στη συνεδρίαση, οι εργασίες συντήρησης έχουν ξεκινήσει με μόνιμο προσωπικό από τη διεύθυνση Συντήρησης του ΥΠΠΟ και θα συνεχιστούν με ακόμα πιο εντατικούς ρυθμούς τον καινούργιο χρόνο, καθώς το μόνιμο προσωπικό θα ενισχυθεί με προσλήψεις εκτάκτων μέσω ΕΣΠΑ. Οπως είπε μάλιστα η Αμαλία Ανδρουλιδάκη, η προϊσταμένη της γενικής διεύθυνσης Αναστήλωσης του ΥΠΠΟ, μέχρι σήμερα έχει γίνει εξαιρετική δουλειά στον πρώτο χώρο όπου αποκαλύφθηκαν τα νερά του μαρμάρου στα επιχρίσματα «κάτι που μας δείχνει ότι το μνημείο έχει ακόμα πολλά να μας δώσει».
Κατά τους πρώτους μήνες του 2019, το πολύ μέχρι την άνοιξη αναμένεται να κατατεθεί η αρχιτεκτονική μελέτη που είναι εξαιρετικά σημαντική για τη στερέωση του μνημείου. Θα την εκπονήσει ο Μιχάλης Λαφαντζής και θα περιλαμβάνει επίσης την αποκατάσταση των δοκιμών υλικών όπως το κεφάλι από τη Σφίγγα, τα φτερά κ.ά.
Συντάκτης:
Βασιλική Τζεβελέκου