ℹ️Με υπουργική απόφαση, κάθε 1η Κυριακή του μήνα, από τον Νοέμβριο ως και τον Μάρτιο, η είσοδος σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους όλης της χώρας είναι ελεύθερη για το κοινό.
⤵️Ως εκ τούτου, την Κυριακή 7 Νοεμβρίου, τα μουσεία και οι αρχαιολογικοί χώροι της χώρας θα λειτουργήσουν με ελεύθερη είσοδο για όλους.
Καλή ευκαιρία για να επισκεφτείτε κάποιον χώρο πολιτισμού.❗❗❗
Βρίσκεται στην Αμφίπολη του νομού Σερρών και διαθέτει εκθέματα της περιοχής από τους προϊστορικούς χρόνους έως και την βυζαντινή περίοδο.
Οι προσπάθειες για ίδρυση του μουσείου στην Αμφίπολη ξεκίνησαν από τον αρχαιολόγο Δημήτρη Λαζαρίδη ο οποίος ως ο τοπικός έφορος αρχαιοτήτων και αργότερα ως ο γενικός επιθεωρητής αρχαιοτήτων προώθησε την δημιουργία του μουσείου και είναι ο ιδρυτής του. Η κατασκευή του μουσείου ολοκληρώθηκε το 1995.
⤵️Οι θεματικές ενότητες του μουσείου αποτελούνται από:
1️⃣Προϊστορικοί χρόνοι, με ευρήματα από τον Λόφο 133, με διάφορες σφραγίδες και ειδώλια από την περιοχή του Στρυμόνα που χρονολογούνται από τη Νεολιθική Εποχή έως την Εποχή του Σιδήρου.
2️⃣Πρώιμοι ιστορικοί χρόνοι, με αττικά και κορινθιακά αγγεία, διάφορα είδη κεραμεικής, καθώς και χρυσά κοσμήματα τα οποία βρέθηκαν στους τάφους της περιοχής του τύμβου Καστά.
3️⃣Κλασικοί και Ελληνιστικοί χρόνοι, με έκθεμα όπως τον χρυσό στατήρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, χρυσό στεφάνι, ασημένια λειψανοθήκη του Σπαρτιάτη Στρατηγού Βρασίδα, προτομές και διάφορα άλλα ευρήματα της Αθηναϊκής, Σπαρτιατικής και Μακεδονικής περιόδου της περιοχής.
4️⃣Ρωμαϊκοί χρόνοι, με έργα γλυπτικής, ψηφιδωτά, κεφαλές αγαλμάτων, αντικείμενα καθώς και την στήλη του Εφηβαρχικού νόμου.
5️⃣Παλαιοχριστιανικοί χρόνοι, διάφορα ψηφιδωτά καθώς και κιονόκρανα από τις Παλαιοχριστιανικές Βασιλικές.
6️⃣Βυζαντινοί χρόνοι, θραύσματα τοιχογραφιών καθώς και ευρήματα από τον αρχαίο οικισμό του Μαρμάριου.
Το 1936 οι ανασκαφές στην Αμφίπολη ήταν ήδη σε εξέλιξη. Εκπρόσωποι της Αμερικανικής Σχολής αρχαιολογικών μελετών, έπρεπε να συνεργαστούν με τους Γάλλους συναδέλφους τους, που εργάζονταν ήδη στην περιοχή, για την ανακάλυψη και άλλων κομματιών του γλυπτού. Την τελική ανασυναρμολόγηση του Λέοντα ανέλαβε ο Έλληνας γλύπτης Ανδρέας Παναγιωτάκης, ο οποίος για την εξυπηρέτηση των εργασιών, κατασκεύασε αρχικά ένα ακριβές γύψινο αντίγραφο σε πραγματικό μέγεθος. Η ομάδα του Παναγιωτάκη είχε στη διάθεσή της μόνο εννέα συνεχόμενα κομμάτια του γλυπτού. Έτσι, αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν τσιμέντο για να συμπληρώσουν όσα έλειπαν. Κατά την ανασυναρμολόγηση έγιναν τρία λάθη. Οι τεχνίτες δεν κατάλαβαν ότι έλειπε μια στενή λωρίδα από το λαιμό του λιονταριού, με αποτέλεσμα η ένωση του κεφαλιού με το λαιμό να είναι λίγο «χοντροκομμένη». Το δεύτερο λάθος ήταν ότι συμπέραναν πως τα μάτια του λιονταριού ήταν μαρμάρινα και τα «γέμισαν» με τσιμέντο, ενώ το αρχικό γλυπτό είχε μέταλλο ή πέτρα άλλου χρώματος. Το σημαντικότερο «λάθος» της ανακατασκευής είναι η τοποθέτηση του λιονταριού στο σημείο όπου είχε βρεθεί αρχικά ένα κομμάτι της βάσης του. Οι αρχαιολόγοι σήμερα πιστεύουν ότι ο Λέων της Αμφίπολης κατά την αρχαιότητα, ήταν τοποθετημένος στην κορυφή του λόφου Καστά.
Ένα ακόμη συγκλονιστικό στοιχείο ήρθε στο φως με την ανασκαφή της Αμφίπολης που «συνδέει» τον τύμβο Καστά με την πόλη της Αλεξάνδρειας, μέσω μιας εντυπωσιακής συμμετρίας.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού, ο Λέων της Αμφίπολης στην κορυφή του τύμβου έφτανε μαζί με τη βάση τα 15,84 μέτρα, ενώ η διάμετρος του τύμβου φαίνεται να είναι σε άμεση αρμονία με το Λιοντάρι, καθώς είναι το ύψος του ακριβώς επί δέκα, δηλαδή 158,40 μέτρα.
Επιπλέον, σύμφωνα με πληροφορίες η διάμετρος των τειχών της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου, που έφτιαξε ο αρχιτέκτονας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Δεινοκράτης, είναι 15.840 μέτρα. Όπως προκύπτει από τα παραπάνω στοιχεία, ο τύμβος του λόφου Καστά είναι μια μικρογραφία της αγαπημένης πόλης του Μακεδόνα βασιλιά σε κλίμακα 1/100.
Το νόμισμα του Μ.Αλεξάνδρου που βρέθηκε μέσα στην Αμφίπολη
Χάλκινο νόμισμα Μακεδονικού βασιλείου, Βασιλιάς: Αλέξανδρος Γ' Bronze coin of the Macedonian kingdom, Ruler: Alexander III
Μακεδονικό βασίλειο, Βασιλιάς Αλέξανδρος Γ'
Macedonian kingdom, under ruler Alexander III,
Βασιλεύς: Αλέξανδρος Γ' Νομισματοκοπείο: Μακεδονία .
Εμπροσθότυπος: Αγένειος ανδρική κεφαλή με ταινία δ. Οπισθότυπος: Άλογο που καλπάζει προς τα δεξιά.
Επιγραφή: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ!
Σε «πεδίο μάχης» σχετικά με το μυστικό της καταγωγής των Καρυάτιδων της Αμφίπολης, έχουν μετατραπεί τα δάχτυλα των ποδιών τους. Η μορφολογία των κάτω άκρων τους –με το δεύτερο δάχτυλο να είναι μακρύτερο του μεγάλου δαχτύλου- δηλώνει, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους πασιφανώς την ελληνική τους ταυτότητα.
Σύμφωνα και με τους επιστήμονες, υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι ποδιού: το «αιγυπτιακό πόδι», στο οποίο το μεγάλο δάχτυλο είναι το μακρύτερο και τα υπόλοιπα σταδιακά μικραίνουν, το «ρωμαϊκό πόδι», όπου τα δάχτυλα έχουν περίπου το ίδιο μήκος, και το «ελληνικό πόδι», στο οποίο το δεύτερο δάκτυλο είναι μακρύτερο από το μεγάλο.
Σε ομιλία του στο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης το 2016, ο Μιχάλης Λεφαντζής υποστήριξε ότι οι κάτοικοι της Αμφίπολης γκρέμισαν αιφνιαδιστικά το βόρειο τείχος της πόλης τους για να κατασκευάσουν τον περίβολο στο Τύμβο Καστά όπως και τη βάση του Λέοντα.
Σύμφωνα με τα όσα παρουσίασε, οι πωρόλιθοι που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του περιβόλου είναι ίδιοι με αυτούς των τειχών της Αμφίπολης.
Αφαιρέθηκαν κατά μήκος 183, 270 και 45 μέτρα αντίστοιχα από σημείο που βρίσκεται κοντά στον Βυζαντινό Πύργο πλησίον στο χώρο όπου διοργανώνονται σήμερα οι εκδηλώσεις του Φεστιβάλ της Αμφίπολης.
Βάσει κλίμακας πρόκειται για την ίδια ποσότητα πώρινων πωρόλιθων που αφαιρέθηκαν με αυτούς που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή του περιβόλου.
Η σημαντική διαπίστωση όμως που προκύπτει, έχει να κάνει με τη χρονολόγηση των τειχών και κατ επέκταση με την χρονολόγηση της κατασκευής του περιβόλου που βάση νομισμάτων που βρέθηκαν αυτή είναι στο τελευταίο τέταρτο του 4ου π.Χ. αιώνα.
Η δεύτερη αποκάλυψη: Ο αρχιτέκτονας της Αμφίπολης κατάφερε επίσης να εντοπίσει και να ταυτοποιήσει μια σειρά από μαρμάρινα μέλη που συνδέονται με άλλα δώδεκα της ζωφόρου του Λέοντα, με σημαντικότερο αυτό του αφηρωισμένου νεκρού.
Το γλυπτό δείχνει έναν υψηλόβαθμο αξιωματικό με επιβλητική στολή να κρατάει ανάποδα ένα σπαθί και πίσω του να ακολουθούν οι στρατιώτες.
Η τυπολογία των γλυπτών είναι παρόμοια ενώ οι γόμφοι είναι στο ίδιο σημείο ώστε το ένα μαρμάρινο μέλος να κουμπώνει με τα προηγούμενο αλλά και το επόμενο.
Τα μαρμάρινα ανάγλυφα έχουν ίδια χαρακτηριστικά ύψους και πλάτους και σε συνδυασμό περιγράφουν ολόκληρη την ιστορία του νεκρού.
Βασικό όμως στοιχείο προς μελέτη και διερεύνηση είναι η τυπολογία του σπαθιού στο γλυπτό που προσομοιάζει με αυτό που απεικονίζουν τον Μέγα Αλέξανδρο άλλα γλυπτά.
Ο Μιχάλης Λεφαντζής ξεκίνησε την ομιλία του στο Ερμιτάζ παρουσιάζοντας τον έργο του στην Ακρόπολη και μέσα από μια διαδρομή οκτώ χρόνων εξήγησε την πορεία του έως την Αμφίπολη.
Έκανε εκτενή αναφορά στον πρωτεργάτη των ανασκαφών Δημήτρη Λαζαρίδη και στην αρχαιολόγο Κατερίνα Περιστέρη.
Στο νότιο τομέα της Αμφίπολης εντοπίστηκε μια οικία του 2ου αι. π.Χ. Οι τοίχοι του δεύτερου δωματίου, φέρουν λευκά κονιάματα που μιμούνται ψευδοϊσόδομη τοιχοποιία. Δηλώνουν τέσσερις δόμοι, που χωρίζονται μεταξύ τους με τρεις εγχάρακτες γραμμές, οι ακραίες ερυθρού χρώματος και η μεσαία μαύρου.
Παρόλο που η οικία είναι χτισμένη περίπου δύο αιώνες αργότερα από τον Τύμβο Καστά, η επιρροή του από αυτόν είναι ξεκάθαρη. Η τοιχοποιία του παραπέμπει σ' αυτή του μαρμάρινου περιβόλου του Τύμβου Καστά.
"Με δοκιμαστικές τομές του λοφίσκου στην θέση Καστά (1964-5) διαπιστώθηκε ότι πρόκειται πιθανώς για ένα μεγάλο τεχνητό τύμβο με επίχωση στρωμάτων λεπτής άμμου και σκληρού χώματος συσσωρευμένων εναλλάξ, μέσα στα οποία βρέθηκαν λατύπες, τμήματα κεράμων, πέτρες και όστρακα αγγείων. Στην υπόθεση ότι πρόκειται για τεχνητό τύμβο προστέθηκε ένα σημαντικό αποδεικτικό στοιχείο, όταν μεταξύ της δυτικής και της βόρειας τομής αποκαλύφθηκε περιφερειακός τοίχος μήκους 40,80μ. που αποτελεί το όριο του τύμβου. Παράλληλα με την ανασκαφή (1971) έγινε και η τοπογράφηση του τύμβου από το Αθηναϊκό Κέντρο Οικιστικής και δόθηκαν οι ακριβείς διαστάσεις: περίμετρος 487μ., διάμετρος 165μ., ύψος 21μ."
Η προτεινόμενη προς επιστροφή κεφαλή ανήκει στη δεξιά Σφίγγα.
Η επιστροφή της μαρμάρινης κεφαλής της ανατολικής Σφίγγας στην αρχική θέση της περιλαμβάνεται, σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», στις προτάσεις της αρχιτεκτονικής μελέτης για την αποκατάσταση του ταφικού συγκροτήματος και του περιβόλου στον Τύμβο της Αμφίπολης, που θα υποβληθεί στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο την επόμενη Τρίτη 17 Δεκεμβρίου. Η μαρμάρινη κεφαλή εκτίθεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αμφίπολης. Η αρχιτεκτονική μελέτη που εκπόνησε η διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων του ΥΠΠΟΑ έχει άμεσο στόχο τη στερέωση και αποκατάσταση του μνημείου και ακολούθως την ανάδειξή του με τη δυνατότητα επίσκεψης για μικρές ομάδες κοινού. Στη μελέτη θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση του Τύμβου Καστά, η παθολογία του μνημείου και θα αποτυπωθούν με σαφήνεια οι κατευθύνσεις που θα πρέπει να πάρουν οι επόμενες μελέτες ανάδειξής του.
Οπως σημείωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σε πρόσφατη επίσκεψή της στο μνημείο, σε εξέλιξη βρίσκεται η μεταφορά των διάσπαρτων λίθων του περιβόλου στον Τύμβο Καστά, από τον χώρο του Λέοντος και του Μουσείου της Αμφίπολης, οι οποίοι υπολογίζονται σε αρκετές εκατοντάδες. Κεντρική ιδέα της αρχιτεκτονικής μελέτης είναι η διατήρηση του μνημείου στην υφιστάμενη κατάσταση και η αποφυγή παρεμβάσεων που θα διατάρασσαν την αυθεντικότητά του.
Η μελέτη που θα υποβληθεί στο ΚΑΣ είναι στην ουσία η πρώτη παρέμβαση αποκατάστασης του μνημείου και μέρους του περιβόλου του, καθώς οι προηγούμενες παρεμβάσεις ήταν κυρίως σωστικές και συντήρησης των ευρημάτων. Είναι γεγονός ότι το ενδιαφέρον της κ. Μενδώνη για την Αμφίπολη είναι έντονο, καθώς από την ημέρα που ανέλαβε τα καθήκοντά της μέχρι σήμερα έχουν γίνει τουλάχιστον δύο συσκέψεις στον αρχαιολογικό χώρο παρουσία της ιδίας, του γενικού γραμματέα Πολιτισμού και στελεχών των αρμόδιων διευθύνσεων του υπουργείου.
Μάλιστα, η πρώτη ευρεία σύσκεψη πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο, με την παρουσία του περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, υπουργών και υφυπουργών της κυβέρνησης. Η συνολική αποκατάσταση του μνημείου, που θα σημαίνει την περαιτέρω διαμόρφωση του Τύμβου και την ελαχιστοποίηση των εσωτερικών υποστυλωμάτων και ενισχύσεων, θα είναι αντικείμενο επόμενων προγραμμάτων.
Η Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη θα βρίσκεται αύριο στις Σέρρες.
Η Υπουργός θα επισκεφτεί την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και θα ενημερωθεί για την εξέλιξη του έργου για την αποκατάσταση και την αναστήλωσή του, που υλοποιείται από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών μνημείων του ΥΠΠΟΑ.
Η κ.Λ.Μενδώνη, στη συνέχεια θα επισκεφτεί το μνημείο του Τύμβου Καστά στην Αμφίπολη για να επιθεωρήσει την πρόοδο των εργασιών αποκατάστασης και συντήρησης που έχουν ξεκινήσει καθώς επίσης και τις εργασίες ανάπλασης του χώρου της παλαιοχριστιανικής Αμφίπολης.
Ένα μεγάλο μέρος του περιβόλου από τον Τύμβο Καστά έχει αποξηλωθεί κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους με αποτέλεσμα αρκετά μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη να μην βρίσκονται στην θέση τους. Μια ευρύτερη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην περιοχή της Αμφίπολης για τον εντοπισμό τους οδήγησε στην περιοχή του χώρου του μνημείου του λέοντα όπου βρέθηκαν είτε διάσπαρτα είτε εντοιχισμένα στην βάση του λέοντα, μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη που προέρχονται από τον περίβολο. Η έρευνα αυτή συνδέει τον σημαντικό ταφικό περίβολο του Τύμβου Καστά με τον Λέοντα της Αμφίπολης.
Το υλικό της βάσης του λέοντα είχε χρησιμοποιηθεί ως φράγμα σε δεύτερη χρήση είδη από την ρωμαϊκή εποχή και βρέθηκε από τον Ελληνικό Στρατό το 1912 κατά την αποξήρανση της κοίτης του Στρυμόνα για την κατασκευή της σύγχρονης γέφυρας. Το 1936 οι Roger και Broneer το αποκατέστησαν στην θέση στην οποία βρίσκεται σήμερα με την κατασκευή μιας συμβατικής βάσης.
Την ίδια εποχή η εταιρεία Ulen εντόπισε νέα μέλη κατά την αποξήρανση της Κερκινίτιδας λίμνης και μετέφερε το υλικό 60χλμ. μακριά στην θέση τον νέου φράγματος της Κερκίνης στον Λιθότοπο.
Ο Miller ταύτισε το υλικό και το επέστρεψε στην αρχική του περιοχή το 1971 χωρίς όμως να έχει εντοπίσει το μνημείο απ' όπου προέρχεται.
Ένα κατώφλι με δύο μαρμάρινα θυρόφυλλα εισάγει στον τέταρτο χώρο, του Τύμβου Καστά, στον κύριο ταφικό θάλαμο που βρέθηκε αρκετά διαταραγμένος όπου ανακαλύφθηκε μεγάλος κιβωτιόσχημος τάφος. Κατά την περίοδο που χρονολογείται το ταφικό συγκρότημα, μετά τον θάνατο του Μ. Αλέξανδρου μέχρι το τέλος του 4ου π.Χ. αι., διαδραματίζονται σπουδαία ιστορικά γεγονότα στην Αμφίπολη. Σημαντικοί στρατηγοί του Μ. Αλέξανδρου όπως ο Νέαρχος, ο Ηφαιστείων και ο Λαομέδων σχετίζονται με την περιοχή. Εδώ ο Κάσσανδρος εξορίζει και θανατώνει το 311 π.Χ. την σύζυγό του Μ. Αλέξανδρου Ρωξάνη και τον γιό του Αλέξανδρο Δ'.
Ο Λέων της Αμφίπολης που σήμερα βρίσκεται δίπλα στην σύγχρονη γέφυρα του Στρυμόνα συνδέεται με το ταφικό σήμα του Τύμβου που είναι το θεμέλιο του και τοποθετείται στην κορυφή του σύμφωνα με την γεωμετρία του μνημειακού ταφικού περιβόλου. Οι απόθεση λατυπών που βρέθηκαν γύρω από το ταφικό σήμα στην κορυφή του Τύμβου Καστά δηλώνει την ύπαρξη μεγάλου μαρμάρινου μνημείου που δεν είναι άλλο από τον Λέοντα και την βάση του. Ο τύμβος και ο λέοντας είναι δύο μνημεία που συνδυάζουν αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά και η χρονολόγηση τους ανήκει στο τελευταίο τέταρτο του 4ου π.Χ. αι.
Στον πρώτο χώρο του τύμβου Καστά, κλίμακα με 16 σκαλοπάτια οδηγεί από το ύψος του περιβόλου στο πρώτο διαφραγματικό τοίχο που έχει στο υπέρθυρο του δύο ολόγλυφες ακέφαλες Σφίγγες από θασίτικο μάρμαρο των οποίων λείπουν τα ένθετα κεφάλια και φτερά. Τμήματα των μαρμάρινων φτερών καθώς και ακέραιη η κεφαλή της ανατολικής Σφίγγας βρέθηκαν εσωτερικά. Ολόκληρη η πρόσοψη του ταφικού μνημείου αποτελεί μια εξαιρετικά πρωτότυπη σύνθεση για την αντίστοιχη αρχιτεκτονική του τύπου του μακεδονικού τάφου του τελευταίου τετάρτου του 4ου π.Χ. αι. με διάκοσμο που μιμείται τον ευρύτερο μαρμάρινο περίβολο.
Εσωτερικά του περιβόλου του τύμβου Καστά έχει ανασκαφεί ένας μοναδικός σύνθετος μακεδονικός τάφος πλάτους 4,5μ. συνολικού μήκους 24μ. και ύψους 6μ. μέχρι την θόλο του που καλύπτει ολόκληρο το μνημείο. Το μακεδονικό ταφικό συγκρότημα στον τύμβο Καστά (μνημειακός ταφικός περίβολος, λέοντας και σύνθετος μακεδονικός τάφος) κατασκευάστηκε έπειτα από παραγγελία του Μεγάλου Αλέξανδρου στον αρχιτέκτονα του Δεινοκράτη, με την μεγαλύτερη ποσότητα εισαγόμενου μαρμάρου από τη Θάσο που χρησιμοποιήθηκε στην Μακεδονία στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αι. π.Χ. (325-300 π.Χ.).
Οι δύο μαρμάρινες Καρυάτιδες του τύμβου Καστά, με ίχνη κόκκινου και μπλε χρώματος, πατούν σε βάθρα με ορθομαρμάρωση όμοια με την συνολική εσωτερική επένδυση των τοίχων από θασίτικο μάρμαρο ακριβώς ίδια με τον περίβολο. Οι Καρυάτιδες φέρουν πλούσιους βοστρύχους που καλύπτουν τους ώμους τους, φορούν χειριδωτό χιτώνα και ενώτια ενώ το πρόσωπο της δυτικής Καρυάτιδας σώζεται ακέραιο.
Εσωτερικά του περιβόλου του τύμβου Καστά έχει ανασκαφεί ένας μοναδικός σύνθετος μακεδονικός τάφος πλάτους 4,5μ. συνολικού μήκους 24μ. και ύψους 6μ. μέχρι την θόλο του που καλύπτει ολόκληρο το μνημείο. Το μακεδονικό ταφικό συγκρότημα στον τύμβο Καστά (μνημειακός ταφικός περίβολος, λέοντας και σύνθετος μακεδονικός τάφος) κατασκευάστηκε έπειτα από παραγγελία του Μεγάλου Αλέξανδρου στον αρχιτέκτονα του Δεινοκράτη, με την μεγαλύτερη ποσότητα εισαγόμενου μαρμάρου από τη Θάσο που χρησιμοποιήθηκε στην Μακεδονία στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αι. π.Χ. (325-300 π.Χ.).
Τούτη την εποχή η Αλυκή, μια από τις ομορφότερες παραλίες στα νοτιοανατολικά της Θάσου, βιώνει ημέρες δόξας. Βουλιάζει από τουρίστες, Ρουμάνους και Βούλγαρους κυρίως, αλλά και Σκανδιναβούς και Γερμανούς. Στη βραχώδη μύτη της μικροσκοπικής χερσονήσου, γυναικεία κορμιά απολαμβάνουν τον καλοκαιρινό ήλιο σε φυσικές μαρμάρινες «ξαπλώστρες» που μοιάζουν με μικρά παγόβουνα τεμαχισμένα αρμονικά, λες και έγιναν από ανθρώπινο χέρι. Ή μήπως έγιναν στ’ αλήθεια; Στα καταγάλανα νερά του ορμίσκου, υπερσύγχρονα ιστιοφόρα και πολυτελείς θαλαμηγοί αγκυροβολούν καταμεσής του μικρού κόλπου, καθώς δεν υπάρχει μουράγιο για να πιάσουν ή μαρίνα για να δέσουν. Χαρά Θεού για τους λιγοστούς ντόπιους, που τα καλοκαίρια ανοίγουν τα αραδιασμένα στην παραλία σπιτάκια τους, δουλεύουν κάποια γραφικά ταβερνάκια και εξασφαλίζουν ένα καλό εισόδημα.
Και όμως, στην αρχαιότητα η Αλυκή γνώρισε (και) καλύτερες μέρες, οι οποίες αποτυπώνονται όχι μόνο στα λείψανα του αρχαίου οικισμού που βρίσκεται πίσω από τα σπίτια της παραλίας ανάμεσα σε πεύκα ή στην παρουσία ιερού και δύο βασιλικών και των μισοβυθισμένων στη θάλασσα λατομείων μαρμάρου, αλλά και στην εν εξελίξει ανασκαφή στην Αμφίπολη. Με μάρμαρο από την Αλυκή Θάσου είναι χτισμένος ο ταφικός περίβολος που ήρθε στο φως στον τύμβο του Καστά από την Κατερίνα Περιστέρη και τους συνεργάτες της και προκάλεσε παγκόσμιο θαυμασμό. Οχι μόνο για την αρμονία και την αρχιτεκτονική της κατασκευής, αλλά ίσως -ακόμα περισσότερο- για το πώς έφτασαν από τη Θάσο στην Αμφίπολη, την εποχή εκείνη και με τα τότε μέσα, δυόμισι χιλιάδες κυβικά μέτρα μαρμάρινων όγκων, που χρειάστηκαν για να περιφραχθεί ο μακεδονικός τύμβος.
Με μάρμαρο από την Αλυκή Θάσου είναι χτισμένος ο ταφικός περίβολος που ήρθε στο φως στον τύμβο του Καστά.
«Δεν είναι 100% σίγουρο, πρέπει να γίνει και μια ανάλυση, αλλά το πιο πιθανό είναι ότι ο περίβολος έχει χτιστεί με λευκό μάρμαρο Αλυκής Θάσου», λέει στην «Κ» η προϊσταμένη της ΙΗ΄ Εφορείας Κλασικών και Προϊστορικών Αρχαιοτήτων Καβάλας, Μαρία Νικολαΐδου. Μια απλή περιήγηση στη μαρμάρινη χερσόνησο, με οδηγό τις ανακαλύψεις των αρχαιολόγων, μεταφέρει τον επισκέπτη σε περιόδους της αρχαιότητας κατά τις οποίες η Αλυκή ήταν ο βασικός τροφοδότης, με υπέροχο λευκό μάρμαρο, βασιλείων, αυτοκρατόρων, πλουσίων, από την αρχαϊκή έως τη ρωμαϊκή και πρωτοβυζαντινή περίοδο. Εκεί ήταν το λατομείο, το μεγαλύτερο και σπουδαιότερο στη Θάσο, απ’ όπου απέκοπταν μαρμάρινους όγκους και τους τοποθετούσαν σε πλοιάρια με τη βοήθεια της μπίγας, ενός γερανού που είχαν επινοήσει για να σηκώνουν το βαρύτατο φορτίο.
Τα πλοία πλεύριζαν την άκρη του λατομείου και έδεναν στις δέστρες, μεγάλες τρύπες που είχαν ανοίξει για τον σκοπό αυτό. Με ειδικές τροχαλίες, οι τεχνίτες ρυμουλκούσαν από τις πλαγιές το μάρμαρο και το κατέβαζαν στον πυθμένα του λατομείου, όπου το αναλάμβαναν οι γερανοί.
Τα πλοία πλεύριζαν την άκρη του λατομείου και έδεναν τους κάβους στις δέστρες, μεγάλες τρύπες που είχαν ανοίξει για τον σκοπό αυτό, αλλά και για να συγκρατούν τις ανυψωτικές μηχανές σε μη αποκολλημένα μάρμαρα. Από εκεί έφευγαν για προορισμούς της Μακεδονίας, της υπόλοιπης Ελλάδας, της Ρώμης μέχρι και την Αίγυπτο και την Περσία, κοσμώντας παλάτια, τάφους επιφανών και σπουδαία κτίρια. Με ειδικά «τύμπανα» (τροχαλίες), ρυμουλκούσαν από τις πλαγιές τους τεράστιες όγκους και τους κατέβαζαν στον πυθμένα του λατομείου, όπου αναλάμβαναν δουλειά οι γερανοί. «Εφαγαν» ολόκληρη τη μαρμαρινή ακτή με αυτό τον τρόπο οι αρχαίοι λατόμοι και σήμερα είναι εμφανή τα σημάδια της δραστηριότητας χιλιετιών στο μισοβυθισμένο μαρμάρινο απομεινάρι της, το οποίο οι κάτοικοι φιλοδοξούν να αποτελέσει πόλο έλξης επιπλέον επισκεπτών με αφορμή τη σύνδεσή του με τον τύμβο της Αμφίπολης. «Θέλουμε να πιστεύουμε ότι θα προβληθεί σωστά η πολιτιστική του πλευρά και θα αξιοποιηθεί προς όφελος του τόπου», μας είπε ο κ. Νίκος Νικολούδης, γνωστός ενεργός πολίτης στη Θάσο.
Σήμερα λειτουργούν γύρω στα δέκα λατομεία που εξάγουν μάρμαρο μέχρι και στη Σαουδική Αραβία. «Δυστυχώς, σε πολλές περιπτώσεις ενεργών αλλά και μη ενεργών λατομείων, δεν τηρούνται οι προδιαγραφές και καταντούν πληγές για το περιβάλλον», μας λέει ο δημοτικός σύμβουλος Βασίλης Παπαφιλίππου.
ΠΗΓΗ: άρθρο του Σταύρου Τζίμα στην Καθημερινή, φωτογραφίες από ΙΓΜΕ.
