Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων

Το αρχαίο θέατρο των Φιλίππων είναι ένα πολύ σημαντικό μνημείο στην νοτιοανατολική πλαγιά του λόφου της ακρόπολης, σε επαφή με το ανατολικό τείχος της πόλης όπου και στηρίζεται. Η αρχική του φάση ανάγεται στα χρόνια του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Β' (μέσα 4ου αι. π.Χ.). Οι Ρωμαίοι άποικοι (1ος αι. π.Χ. - 2ος αι. μ.Χ.) εξακολούθησαν να χρησιμοποιούν το ελληνιστικό θέατρο αφού το διασκεύασαν για να προσαρμοστεί στα νέα θεάματα της ρωμαϊκής κοινωνίας και για να δεχτεί τους πολυάριθμους θεατές από την πόλη και τις κώμες της αποικίας.

Τον 2ο αι. μ.Χ., το θέατρο απέκτησε τυπικά ρωμαϊκή μορφή, με μεγαλοπρεπές τριόροφο κτίριο σκηνής, ορχήστρα στρωμένη με μαρμάρινες πλάκες και κοίλο, που επεκτείνεται επάνω από τις παρόδους με θολωτές κατασκευές. Σώζεται η νότια στοά της σκηνής, που φέρει στα μέτωπα των πεσσών ανάγλυφες πλάκες με παραστάσεις που σχετίζονται με τον Θεό Διόνυσο (μαινάδες κ.α.)

Τον 3ο αι. μ.Χ., το θέατρο μετατρέπεται σε αρένα για τις μονομαχίες και θηριομαχίες. Κατεδαφίζεται το προσκήνιο,

αφαιρούνται οι πρώτες σειρές των καθισμάτων και υψώνεται τοίχος με κιγκλίδωμα για την προστασία των θεατών από τα θηρία, που φυλάσσονται σε μεγάλο υπόγειο χώρο στο νότιο άκρο της ορχήστρας. Τότε, πρέπει να κατασκευάστηκε και το επιθέατρο, μία καμαροσκέπαστη κατασκευή στο ψηλότερο μέρος του κοίλου, που στήριζε νέες σειρές εδωλίων και αύξησε την χωρητικότητα του θεάτρου.

Στους ύστερους ρωμαίκούς χρόνους (τέλος 3ου/αρχές 4ου αι. μ.Χ.) πρέπει να κτίστηκαν τα δύο τόξα για την αντιστήριξη του θεάτρου στο γειτονικό τείχος.

Στα παλαιοχριστιανικά χρόνια (5ος- 6ος αι. μ.Χ.) το θέατρο παύει να λειτουργεί ως χώρος παραστάσεων. Η εγκατάλειψή του πρέπει να σχετίζεται με την επικράτηση του χριστιανισμού και τα νέα ήθη που δεν ήταν πια σύμφωνα με τις θηριομαχίες ή τις θεατρικές παραστάσεις. Η στοά στο πίσω μέρος του κτηρίου της σκηνής διασκευάζεται σε χώρο εργαστηρίων. Με την καταστροφή της σκηνής από πυρκαγιά, που πιθανότατα σχετίζεται με το μεγάλο σεισμό που κατέστρεψε την πόλη των Φιλίππων στις αρχές 7ου αι. μ.Χ., αρχίζει το συστηματικό γκρέμισμα του θεάτρου, με σκοπό την χρησιμοποίηση των μελών του ως οικοδομικό υλικό για την κατασκευή νέων οικοδομών.

Στη διάρκεια των πρώιμων Βυζαντινών χρόνων, η περιοχή στα νοτιανατολικά του θεάτρου φιλοξενεί εργαστήρια. Τέλος, στην περίοδο της τουρκοκρατίας, ο λιθόστρωτος δρόμος που ένωνε την Καβάλα με τη Δράμα, ως τις αρχές του 20ού αιώνα, διασχίζοντας τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, περνά μπροστά από το θέατρο.

Οι πρώτες πληροφορίες για το θέατρο στη σύγχρονη εποχή , προέρχονται από τους ευρωπαίους περιηγητές που επισκέπτονται την περιοχή από τα μέσα του 16ου αιώνα. Η συστηματική ανασκαφή του θεάτρου ξεκινά το 1921-1927 από τη Γαλλική Σχολή Αθηνών και συνεχίζεται στο τέλος της δεκαετίας του 1950 από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Στο διάστημα αυτό το θέατρο δέχθηκε γρήγορες και πρόχειρες επεμβάσεις για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του φεστιβάλ Φιλίππων Θάσου. Η ΙΗ' Εφορεία Προίστορικων & Κλασικών Αρχαιοτήτων Καβάλας ξανάρχισε το 1974 τις ανασκαφικές έρευνες και από το 1993, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, εκτέλεσε πρόγραμμα με ανασκαφικές έρευνες , μελέτες και εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και αναστήλωσης της ορχήστρας, των παρόδων, της σκηνής και των αναλημματικών τοίχων του θεάτρου που ολοκληρθηκαν το 2009.