Η Αμφίπολη την Οθωμανική περίοδο μέσα από τις περιγραφές Ευρωπαίων περιηγητών

Συνέχεια ζωής στους πρώιμους Οθωμανικούς Χρόνους εμφάνισε και το Μαρμάριον, ως τη γέφυρα του οποίου έφθαναν τα εμπορικά πλοία, τα οποία εισέπλεαν στο στόμιο του Στρυμόνα, όπως περιγράφει ο περιηγητής P. Beloη στα 1547.

"Ο ποταμός (Στρυμόνας) ονομάζεται επίσης Μάρμαρα, γιατί υπάρχει μια ξύλινη γέφυρα κάτω από το χωριό Μάρμαρα, την οποία κατασκεύασε ο Abrahim Pasha. Μπροστά από το χωριό υπάρχει μια μεγάλη λίμνη που ονομάζεται επίσης Μάρμαρα. Πολλά πλοία από τη Ραγούσα, και τη Χίο, από διάφορα μέρη της Ελλάδας και από τη Βενετία, καμιά φορά και από την Αίγυπτο, μπαίνουν στο στόμιο του ποταμού και εκεί σε λίγο χρονικό διάστημα βρίσκουν τόσο σιτάρι, όσο τους χρειάζεται για το φορτίο τους."

Η αναφορά του Μαρμαρίου από τον P. Βelon στα 1547 είναι η τελευταία . Από τον 18ο αιώνα στη θέση του Μαρμαρίου αναφέρεται ένα νέο χωριό στην Αμφίπολη, το Νεοχώριο. Το πέρασμα, ωστόσο , του ποταμού στην ίδια θέση παρέμεινε και αναφέρεται από περιηγητές του 18ου και 19ου αιώνα . Είναι πολύ πιθανόν ότι η νεότερη φάση της πασσαλόπηξης στην ξύλινη γέφυρα του Στρυμόνα που ανέσκαψε ο Δημήτρης Λαζαρίδης περιλαμβάνει υπολείμματα της ξύλινης γέφυρας όχι μόνο των βυζαντινών χρόνων (1083) αλλά και των νεότερων χρόνων που περιγράφουν οι περιηγητές.

"Από τους τάφους στην ράχη που συνδέει τον λόφο της Αμφίπολης με το Όρος Παγγαίο ξεκινά ένας κατηφορικός δρόμος 8 λεπτών για το Νεοχωριον, στα τουρκικά yeni koy, ένα μικρό χωριό στην αριστερή όχθη του ποταμού όχι μακριά από το σημείο της συνάντησής του με την λίμνη. Μια ξύλινη γέφυρα διασχίζει τον ποταμό λίγο πιο κάτω από το σημείο αυτό. Πάνω από τη γέφυρα εκεί όπου η λίμνη στενεύει πριν γίνει ποταμός υψώνονται δυο πυργοι μεσαιωνικών χρόνων Η Αμφίπολις ονομάζεται σήμερα Μάρμαρα. Υπήρχε παλιότερα ένα χωριό μ' αυτό η όνομα. Το Νεοχωριον όπως προκύπτει από το όνομα έχει κτισθεί πρόσφατα. Κατοικείται από 40 ελληνικές οκογένειες και ανήκει στην περιοχή της Ζiχνης.

Το Νεοχώρι φαίνεται ότι χρωστά την ίδρυσή του κυρίως στην επικερδή αλιεία χελιών στον Στρυμόνα , γνωστών και από την αρχαιότητα και για το μέγεθος και το πάχος τους. Τα χέλια πιάνoνται σ' ένα φράγμα που διασχίζει το ρεύμα του ποταμού, μισό μίλι νότια από την γέφυρα του Νεοχωρίου, στο oποίο στηρίζει τη λειτουργία του και ένας αλευρόμυλος. Αν δε υπήρχε αυτό το τεχνητό εμπόδιο, ο

ποταμός θα ήταν πλωτός ως το Νεοχώρι και ως τη λίμνη. Ο μύλος ανήκει στη Μονή του Παντοκράτορος του Αγίου Όρους και το ιχθυστροφείο, από τότε που έγινε επικερδές, διεκδικείται από τον Σουλτάνο, τώρα το κατέχει ο Feta Bey της Ζiχνης του οποίου τον εκπρόσωπο βρήκα στο μύλο να ζυγίζει τα ψάρια μόλις τα έπιαναν.

Οι τελευταίες βροχές ήταν ευνοϊκές για το ψάρεμα και αυτό ήταν ατυχία για μένα γιατί είχαν φέρει τον πράκτορα του Feta Bey να επιβλέμει το ψάρεμα. Αρνήθηκε ενα δώρο πιστόλες, έδωσε εντολή να μου απαγορεύσουν να επισκεφθώ την κορυφή του λόφου και ανακοίνωσε πως απαγόρευε τους κατοίκους να μου πωλούν αρχαιότητες. Σε λίγο ηρέμησε, μολονότι εξακολούθησε να αρνείται κάθε δώρο, και ακύρωσε το τελευταίο μέρος της εντολής και έστειλε με ένα μαντατοφόρο στον Bey πoυ ήταν στην Ziakhova, ένα χωριό ανατολικά της Ζίχνης, για να μου επιτρέψει να επισκεφθώ τη θέση. Το φιρμάνι που είχα δεν μπορούσε να το διαβάσει.

Η απάντηση από τον Bey της Ζίχνης ήταν αρνητική ο μόνος λόνος που φαίνεται πειστικός ανάμεσα σ αυτούς τους βάρβαρους είναι ότι η θέση της Αμφίπολης περιέχει κρυμμένους θησαυρούς."

W. M. Leake, Travels in Northern Greece

(London 1835-1841) Vol. I1,183-184

Η ΡΟΤΟΝΤΑ ΤΗΣ ΑΜΦΙΠΟΛΗΣ

Είναι από τους λίγους περίκεντρους ναούς της παλαιοχριστιανικής εποχής που βρέθηκαν στον ελληνικό χώρο. Πυρήνα του κτηρίου αποτελεί εξάπλευρη εσωτερική κιονοστοιχία που περικλείεται από εξωτερικό κυκλικό τοίχο. Η κάτω κιονοστοιχία έφερε κιονόκρανα διακοσμημένα με κεφαλές κριών και πτηνά, ενώ η κιονοστοιχία του υπερώου κιονόκρανα με φύλλα άκανθα και πτηνά. Στεγαζόταν με ξύλινη κωνική στέγη. Στο δάπεδο του εξαγώνου διατηρούνται ελάχιστες μαρμάρινες πλάκες που σχημάτιζαν σταυρό. Οι τοίχοι καλύπτονταν με μαρμάρινες πλάκες και ψηφιδωτά στο δάπεδο.

Παλαιοχριστιανική Αμφίπολη 6ος αι. π.Χ.

Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων

Το αρχαίο θέατρο των Φιλίππων είναι ένα πολύ σημαντικό μνημείο στην νοτιοανατολική πλαγιά του λόφου της ακρόπολης, σε επαφή με το ανατολικό τείχος της πόλης όπου και στηρίζεται. Η αρχική του φάση ανάγεται στα χρόνια του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Β' (μέσα 4ου αι. π.Χ.). Οι Ρωμαίοι άποικοι (1ος αι. π.Χ. - 2ος αι. μ.Χ.) εξακολούθησαν να χρησιμοποιούν το ελληνιστικό θέατρο αφού το διασκεύασαν για να προσαρμοστεί στα νέα θεάματα της ρωμαϊκής κοινωνίας και για να δεχτεί τους πολυάριθμους θεατές από την πόλη και τις κώμες της αποικίας.

Τον 2ο αι. μ.Χ., το θέατρο απέκτησε τυπικά ρωμαϊκή μορφή, με μεγαλοπρεπές τριόροφο κτίριο σκηνής, ορχήστρα στρωμένη με μαρμάρινες πλάκες και κοίλο, που επεκτείνεται επάνω από τις παρόδους με θολωτές κατασκευές. Σώζεται η νότια στοά της σκηνής, που φέρει στα μέτωπα των πεσσών ανάγλυφες πλάκες με παραστάσεις που σχετίζονται με τον Θεό Διόνυσο (μαινάδες κ.α.)

Τον 3ο αι. μ.Χ., το θέατρο μετατρέπεται σε αρένα για τις μονομαχίες και θηριομαχίες. Κατεδαφίζεται το προσκήνιο,

αφαιρούνται οι πρώτες σειρές των καθισμάτων και υψώνεται τοίχος με κιγκλίδωμα για την προστασία των θεατών από τα θηρία, που φυλάσσονται σε μεγάλο υπόγειο χώρο στο νότιο άκρο της ορχήστρας. Τότε, πρέπει να κατασκευάστηκε και το επιθέατρο, μία καμαροσκέπαστη κατασκευή στο ψηλότερο μέρος του κοίλου, που στήριζε νέες σειρές εδωλίων και αύξησε την χωρητικότητα του θεάτρου.

Στους ύστερους ρωμαίκούς χρόνους (τέλος 3ου/αρχές 4ου αι. μ.Χ.) πρέπει να κτίστηκαν τα δύο τόξα για την αντιστήριξη του θεάτρου στο γειτονικό τείχος.

Στα παλαιοχριστιανικά χρόνια (5ος- 6ος αι. μ.Χ.) το θέατρο παύει να λειτουργεί ως χώρος παραστάσεων. Η εγκατάλειψή του πρέπει να σχετίζεται με την επικράτηση του χριστιανισμού και τα νέα ήθη που δεν ήταν πια σύμφωνα με τις θηριομαχίες ή τις θεατρικές παραστάσεις. Η στοά στο πίσω μέρος του κτηρίου της σκηνής διασκευάζεται σε χώρο εργαστηρίων. Με την καταστροφή της σκηνής από πυρκαγιά, που πιθανότατα σχετίζεται με το μεγάλο σεισμό που κατέστρεψε την πόλη των Φιλίππων στις αρχές 7ου αι. μ.Χ., αρχίζει το συστηματικό γκρέμισμα του θεάτρου, με σκοπό την χρησιμοποίηση των μελών του ως οικοδομικό υλικό για την κατασκευή νέων οικοδομών.

Στη διάρκεια των πρώιμων Βυζαντινών χρόνων, η περιοχή στα νοτιανατολικά του θεάτρου φιλοξενεί εργαστήρια. Τέλος, στην περίοδο της τουρκοκρατίας, ο λιθόστρωτος δρόμος που ένωνε την Καβάλα με τη Δράμα, ως τις αρχές του 20ού αιώνα, διασχίζοντας τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, περνά μπροστά από το θέατρο.

Οι πρώτες πληροφορίες για το θέατρο στη σύγχρονη εποχή , προέρχονται από τους ευρωπαίους περιηγητές που επισκέπτονται την περιοχή από τα μέσα του 16ου αιώνα. Η συστηματική ανασκαφή του θεάτρου ξεκινά το 1921-1927 από τη Γαλλική Σχολή Αθηνών και συνεχίζεται στο τέλος της δεκαετίας του 1950 από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Στο διάστημα αυτό το θέατρο δέχθηκε γρήγορες και πρόχειρες επεμβάσεις για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του φεστιβάλ Φιλίππων Θάσου. Η ΙΗ' Εφορεία Προίστορικων & Κλασικών Αρχαιοτήτων Καβάλας ξανάρχισε το 1974 τις ανασκαφικές έρευνες και από το 1993, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, εκτέλεσε πρόγραμμα με ανασκαφικές έρευνες , μελέτες και εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και αναστήλωσης της ορχήστρας, των παρόδων, της σκηνής και των αναλημματικών τοίχων του θεάτρου που ολοκληρθηκαν το 2009.

Ανασκαφικά ευρήματα στο κτιριακό συγκρότημα του Αρχαιολογικού Μουσείου Αμφίπολης

Στην περιοχή του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αμφίπολης, ανασκάφηκε τμήμα του ανατολικού περιβόλου των τειχών της αρχαίας πόλης και αποκαλύφθηκαν ορισμένα αποσπασματικά σωζόμενα κτίρια στο εξωτερικό του περιβόλου. Το πιο αξιόλογο είναι το κτιριακό συγκρότημα μέσα στο οποίο εντάσσεται και ένας κιβωτιόσχημος τάφος. Η θέση του τάφου στο εσωτερικό των τειχών, καθώς και η ύπαρξη ορύγματος - αποθέτη δίπλα του, οδηγούν στην άποψη ότι πρόκειται για τάφο προσώπου ιδιαίτερα σημαντικού για την αρχαία Αμφίπολη. Η ασημένια λειψανοθήκη - τεφροδόχος και το χρυσό στεφάνι του τάφου, καθώς και η χρονολόγηση της αρχαιότερης φάσης του κτιριακού συγκροτήματος στα τέλη του 5ου και στον πρώιμο 4ο αι. π.Χ. δεν αποκλείουν την σύνδεση του τάφου με τον Βρασίδα, ο οποίος σύμφωνα με τον Θουκυδίδη τάφηκε στο εσωτερικό της πόλης και λατρεύτηκε σαν ήρωας - οικιστής της Αμφίπολης.

Το νόμισμα του Μ.Αλεξάνδρου που βρέθηκε μέσα στον Τύμβο Καστά στην Αμφίπολη

Το νόμισμα του Μ.Αλεξάνδρου που βρέθηκε μέσα στην Αμφίπολη

Χάλκινο νόμισμα Μακεδονικού βασιλείου, Βασιλιάς: Αλέξανδρος Γ' Bronze coin of the Macedonian kingdom, Ruler: Alexander III
Μακεδονικό βασίλειο, Βασιλιάς Αλέξανδρος Γ'
Macedonian kingdom, under ruler Alexander III,
Βασιλεύς: Αλέξανδρος Γ' Νομισματοκοπείο: Μακεδονία .

Εμπροσθότυπος: Αγένειος ανδρική κεφαλή με ταινία δ. Οπισθότυπος: Άλογο που καλπάζει προς τα δεξιά.
Επιγραφή: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ!

Πηγή: amfipolinews.blogspot.com

Τα δάχτυλα των ποδιών των Καρυάτιδων της Αμφίπολης

Σε «πεδίο μάχης» σχετικά με το μυστικό της καταγωγής των Καρυάτιδων της Αμφίπολης, έχουν μετατραπεί τα δάχτυλα των ποδιών τους. Η μορφολογία των κάτω άκρων τους –με το δεύτερο δάχτυλο να είναι μακρύτερο του μεγάλου δαχτύλου- δηλώνει, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους πασιφανώς την ελληνική τους ταυτότητα. 

Σύμφωνα και με τους επιστήμονες, υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι ποδιού: το «αιγυπτιακό πόδι», στο οποίο το μεγάλο δάχτυλο είναι το μακρύτερο και τα υπόλοιπα σταδιακά μικραίνουν, το «ρωμαϊκό πόδι», όπου τα δάχτυλα έχουν περίπου το ίδιο μήκος, και το «ελληνικό πόδι», στο οποίο το δεύτερο δάκτυλο είναι μακρύτερο από το μεγάλο.

Πηγή: enikos.gr

Ο έρωτας του Δία για την Ευρώπη

Η αρπαγή της Ευρώπης από τον Δία μεταμορφωμένο σε ταύρο.
Αρχαιολογικό Μουσείο Αμφίπολης

Ο έρωτας που ενέπνευσε στον Δία και η αρπαγή της από αυτόν θυμίζουν την ιστορία της Περσεφόνης και του Πλούτωνα ή τη συνάντηση του Οδυσσέα και της Ναυσικάς. Και αυτή έπαιζε με τις συντρόφισσές της και μάζευε άνθη σε θαλερό τοπίο στην ακρογιαλιά της Τύρου ή της Σιδώνας, όπου βασίλευε ο πατέρας της. Εκεί την είδε ο Δίας. Για να την πλησιάσει μεταμορφώθηκε σε ήρεμο κάτασπρο ταύρο, με κέρατα σαν μισοφέγγαρο το καθένα, που πήγε και ξάπλωσε στα πόδια του κοριτσιού. Τον φόβο διαδέχθηκε η επιθυμία του κοριτσιού να καθίσει στη ράχη του. Γρήγορος σαν αστραπή, ο ταύρος ανασηκώθηκε και όρμησε στη θάλασσα ώστε να μην προλάβει η Ευρώπη να κατεβεί αλλά ούτε και κανένας να προλάβει να παρέμβει. Το ζευγάρι συνόδευε πομπή (δελφίνια, Νηρηίδες, Τρίτωνες, Ποσειδώνας) μέχρι την Κρήτη. Αγκιστρωμένη στα κέρατα η Ευρώπη, κατέβηκε από τη ράχη του ζώου στη Γόρτυνα, όπου οι Ώρες ετοίμασαν το νυφικό κρεβάτι στο Δικταίον άντρον, τόπο γέννησης του Δία ή στη Γόρτυνα, πλάι στον ποταμό Ληθαίο και κάτω από πλατάνια που δεν έχαναν ποτέ το φύλλωμά τους ή στο Ιδαίον άντρο. Τα δώρα του Δία στη νύφη ήταν: ο Τάλος (χάλκινος γίγαντας που προστάτευε την Κρήτη), ένας χρυσός σκύλος (δεν του ξέφευγε κανένα θήραμα), μια φαρέτρα με βέλη που δεν αστοχούσαν.